Emerytura pomostowa a zwolnienie z pracy – co warto wiedzieć?

Rozwiązanie umowy o pracę nie jest dziś warunkiem koniecznym do przyznania emerytury pomostowej, jednak jego brak powoduje zawieszenie jej wypłaty. To rozróżnienie wpływa na planowanie całego procesu. W artykule wyjaśniamy, jakie zmiany wprowadziła nowelizacja i na co warto zwrócić uwagę.

Czy rozwiązanie umowy o pracę jest nadal konieczne?

Jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji ustawy o emeryturach pomostowych odpowiedź była jednoznaczna – zatrudnienie musiało ustać. Wynikało to wprost z art. 4 pkt 7 ustawy o emeryturach pomostowych, który stanowił, że prawo do świadczenia przysługuje wyłącznie po rozwiązaniu stosunku pracy. Nawet jeśli ubezpieczony spełniał wszystkie pozostałe warunki, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydawał decyzję odmowną, dopóki trwała umowa. Sytuacja ta zmieniła się radykalnie od 20 kwietnia 2022 roku.

Stan prawny przed zmianą

Do kwietnia 2022 roku obowiązek zakończenia zatrudnienia był bezwzględny. Co ciekawe, już od 1 stycznia 2013 roku identyczny wymóg nie dotyczył emerytury w niższym wieku emerytalnym przyznawanej na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ta niespójność była często krytykowana, ponieważ osoby pracujące w szkodliwych warunkach traciły szansę na świadczenie tylko dlatego, że nadal pozostawały aktywne zawodowo.

Co zmieniła nowelizacja z 2022 roku?

Nowelizacja uchyliła art. 4 pkt 7, usuwając przesłankę rozwiązania stosunku pracy jako warunku nabycia prawa. Obecnie ubezpieczony może złożyć wniosek i uzyskać decyzję przyznającą emeryturę pomostową nawet wtedy, gdy nadal pracuje u swojego pracodawcy. To duże ułatwienie, ale nie oznacza automatycznej wypłaty środków – tu pojawia się odrębna regulacja.

Dalszy ciąg procedury reguluje art. 17 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych w powiązaniu z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten przewiduje, że prawo do świadczenia ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie u tego samego pracodawcy bez wcześniejszego rozwiązania umowy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje więc decyzję pozytywną, ale jej realizacja zostaje wstrzymana.

Jak zawieszenie wypłaty wpływa na odbiór pieniędzy?

Organ rentowy rozpoczyna wypłatę dopiero od miesiąca, w którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy – wynika to z orzecznictwa, m.in. wyroku Sądu Najwyższego z 12 lutego 2020 r. (sygn. II UK 279/18).

W praktyce oznacza to, że aby rzeczywiście otrzymywać co miesiąc przelew, trzeba najpierw definitywnie zakończyć zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy. Konieczne jest dostarczenie do ZUS świadectwa pracy potwierdzającego datę ustania umowy. Dopiero ten dokument uruchamia wypłatę.

Warto wiedzieć, że po rozwiązaniu stosunku pracy nie ma przeszkód, by ponownie się zatrudnić – nawet u tego samego pracodawcy. Potwierdza to postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2022 r. (sygn. II USK 584/21). Warunkiem jest jednak wystąpienie choćby krótkiej przerwy formalnej, która umożliwi ZUS rozpoczęcie wypłacania pieniędzy.

Aby przejść przez cały proces sprawnie, możesz wykonać następujące kroki:

• złóż wniosek do ZUS wraz z dokumentacją stażu,
• odbierz decyzję o przyznaniu prawa (nawet jeśli pracujesz),
• rozwiąż umowę z pracodawcą (w dowolnej formie, poza jednostronnym wypowiedzeniem przez pracownika),
• doręcz organowi rentowemu świadectwo pracy,
• pierwszą wypłatę otrzymasz od miesiąca, w którym ustał stosunek pracy.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby dostać emeryturę pomostową?

Poza kwestią rozwiązania umowy, swoją drogę do świadczenia wyznacza kilka sztywnych kryteriów. Poniższa tabela zbiera je w czytelny sposób, uwzględniając stan na rok 2026.

Zniesienie wymogu pracy przed 1999 rokiem

Jeszcze do końca 2023 roku trzeba było wykazać, że pracę w warunkach szczególnych wykonywano również przed 1 stycznia 1999 roku. Od początku 2024 roku ten warunek został wykreślony. Oznacza to, że cały 15-letni staż może przypadać nawet wyłącznie na okres po tej dacie, co otworzyło świadczenie dla nowych grup zawodowych.

Zwolnienia lekarskie a staż pracy w szczególnych warunkach

Inną częstą wątpliwością jest to, czy okresy na zwolnieniu lekarskim zaliczają się do pracy w szczególnych warunkach. Odpowiedź zależy od rodzaju emerytury, o którą się ubiegamy.

Emerytura pomostowa – okresy chorobowe się wyłącza

W przypadku pomostówki okresy niewykonywania pracy, za które przysługiwało wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy, są pomijane przy ustalaniu stażu w warunkach szczególnych. Zatem dni spędzone na L4 nie będą uwzględniane, a ZUS może odliczyć je od wymaganego 15-letniego okresu. Takie wyłączenie wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.

Emerytura wcześniejsza – tutaj reguły są łagodniejsze

Zupełnie inaczej rysuje się sytuacja przy staraniach o emeryturę wcześniejszą na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dzięki uchwale Sądu Najwyższego z 27 listopada 2003 r. (sygn. III UZP 10/03) do stażu pracy w warunkach szczególnych wlicza się także okresy pobierania zasiłku chorobowego przypadające po 14 listopada 1991 roku. Później, od 1 lipca 2004 roku, ustawodawca dodał ust. 1a do art. 32, który co prawda wyłączył te okresy, ale orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjęło, że zasada ta obowiązuje dopiero od 1 lipca 2004 r., więc wcześniejsze nieobecności chorobowe mogą być korzystnie rozliczone.

Jak postępować w razie odmowy lub zawieszenia wypłaty?

Gdy ZUS zawiesza wypłatę z powodu trwającego zatrudnienia, wystarczy dostarczyć świadectwo pracy. Jeśli jednak organ wyda decyzję odmowną – na przykład kwestionując staż pracy – można złożyć odwołanie do sądu okręgowego. Postępowanie jest wolne od opłat sądowych.

ZUS często odmawia, uznając że ubezpieczony nie wykonywał pracy po 31 grudnia 2008 r. w rozumieniu nowych wykazów; wówczas szczegółowa analiza dokumentów i ewentualne zeznania świadków mogą odwrócić decyzję.

Od 1 stycznia 2023 roku pracownicy zyskali dodatkowe narzędzie – skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Pracodawca ma obowiązek prowadzić wykaz stanowisk pracy oraz ewidencję pracowników objętych składką na Fundusz Emerytur Pomostowych. Jeżeli nie dopełni tych obowiązków, zatrudniony może złożyć skargę, a inspektorzy PIP są uprawnieni – na podstawie art. 11a ustawy o PIP – do nakazania pracodawcy umieszczenia stanowiska w wykazie lub wpisania pracownika do ewidencji. Wyniki kontroli przekazywane są Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, co przyspiesza rozpatrzenie wniosku o emeryturę pomostową.